|
Hoeveel ouders krijgen tegenwoordig
niet te horen dat hun kind zich niet kan concentreren?
Wat is er toch mis met die kinderen? En aan wie ligt
het? Aan het kind, de ouders of aan de school?
Het is niet mijn bedoeling om een schuldige aan te wijzen.
Belangrijker vind ik het om te kijken wat de oorzaak
zou kunnen zijn en wat je daaraan kunt doen. Dus wat
de ouders eraan kunnen doen, wat het kind eraan kan
doen en wat "de school" (de leerkrachten)
eraan kan doen.
De praktijk
De tienjarige Stefan komt met zijn moeder Jeanet bij
mij in de praktijk. Als ik vraag waarom ze bij mij gekomen
zijn, krijg ik meteen als reactie: "Stefan kan
zich niet concentreren!" Ik vraag aan Stefan: "Zit
je thuis wel eens achter de computer?" "Natuurlijk",
is zijn antwoord. "Zo lang, dat je moeder zegt:
Kom nou eens achter die computer vandaan! ?"
Stefan en Jeanet schieten in de lach maar geven direct
toe dat dit geregeld voorkomt. Ik zeg: "Dan is
er waarschijnlijk niets mis met z'n concentratie."
Je vraagt je af: hoe kan het dan dat
er zo'n probleem is ontstaan? Een aantal mogelijke oorzaken
zal ik verder uitdiepen. Ongetwijfeld zijn er meer te
bedenken. Soms zal ik oplossingen bieden, maar vaak
ook niet. Het hangt toch ook af van de creativiteit
en de welwillendheid van de betrokkenen.
Lesmateriaal
Het lesmateriaal op school kan het kind te weinig of
juist teveel "uitdaging" bieden. De opdrachten
zijn te gemakkelijk of juist te moeilijk. In beide gevallen
is het niet eenvoudig om kinderen "bij de les"
te houden. Een veel gehoorde klacht in alle leeftijdsgroepen
en op allerlei scholen is dat er zoveel niveauverschil
is in een groep. Dit is denk ik nog nooit anders geweest
en zal ook nooit anders worden. Maar oplossingen hiervoor
kunnen niet alleen gezocht worden in het anders aanbieden
van lesmateriaal.
Ook de manier waarop de lesstof wordt
behandeld, is belangrijk. Het is allang bekend, dat
je met behulp van "plaatjes" sneller leert
en beter onthoudt dan met "stampwerk". Rekenmethodes
maken al jaren gebruik van deze wetenschap, kijk maar
eens in de lesboeken in het basisonderwijs. Er is dus
al het nodige veranderd in de loop der jaren.
Thuis zijn kinderen vaak al gewend aan een andere manier
van informatieverwerking (denk aan televisie, computers,
tijdschriften). Meer computers in het onderwijs is niet
alleen een trend, maar sluit in veel gevallen beter
aan bij de wijze waarop onze kinderen de lesstof verwerken.
Leren concentreren
Concentratie zou een kwestie zijn van "leren".
Natuurlijk kun je je leren concentreren, maar als je
iets met plezier doet, kost het je meestal geen enkele
moeite om je te concentreren. Het leren stilzitten en
zelfstandig werken hoeft weinig problemen te geven,
mits er rekening gehouden wordt met de behoeften van
een kind en we niet bang zijn dat onze kinderen dit
niet leren als wij het ze niet bijbrengen. Heb je ooit
een kind moeten leren zich te concentreren als hij iets
deed waarin hij helemaal opging? Volwassenen gaan vaak
met veel meer plezier naar school, omdat ze dan meestal
een opleiding kiezen die ze echt leuk vinden. Leren
en concentreren blijken dan ineens geen probleem te
zijn.
Eten en drinken
Wat heeft eten en drinken met concentratie te maken?
Heel veel. Voldoende vocht is een must voor je lijf,
evenals voldoende brandstof. Regelmatig water drinken
kan helpen om beter te kunnen denken. Veel kinderen
hebben nooit geleerd om voldoende water te drinken en
vaak wordt het op school ook niet toegestaan.
Ik begrijp de tegenwerpingen dat het in de klas niet
altijd handig is als iedereen op zijn moment water mag
drinken of naar de wc mag gaan. Het is logisch dat je
met elkaar afspreekt wanneer er van het kind verwacht
wordt dat hij even wacht, tijdens de uitleg of tijdens
een toets bijvoorbeeld. Maar als het niet alleen "gewoon"
maar ook "erg goed" wordt gevonden dat kinderen
hun waterbehoefte zelf regelen, denk ik dat leerkrachten
niet bang hoeven te zijn dat er misbruik van gemaakt
wordt. En dan belanden we niet zo snel in een machtstrijd.
Het gaat om de intentie en om het vertrouwen in het
kind.
In de kring
Nog iets over het eten en drinken op school: een stabiele
bloedsuikerspiegel is nodig om de hersenen constant
van brandstof (de glucose in het bloed) te voorzien.
Dit bereik je niet door iets te eten waar veel suiker
in zit (de meeste koek en snoep). Suikerrijke voeding
geeft even een hoge bloedsuikerspiegel, maar snel daarna
zakt die weer in. Geregeld iets eten is dus beter.
Helaas zie je dat het eten en drinken "in de kring"
op school alleen in de lagere groepen normaal wordt
gevonden. Als men zou begrijpen dat het belangrijk is
om genoeg eten en drinken in je lichaam te hebben om
goede leerprestaties te leveren, dan zouden waarschijnlijk
meer scholen tot en met groep 8 het eten en drinken
in de groep blijven doen, voordat er buiten gespeeld
wordt. Het blijkt dat kinderen in het speelkwartier
niet of nauwelijks eten of drinken omdat dit gek gevonden
wordt of omdat niemand dit doet. Juist leeractiviteiten
die tegen het einde van de ochtend worden gegeven, vergen
vaak extra concentratie en ik zie regelmatig kinderen
die juist dan in de leerproblemen komen.
Bewegen
Ook bewegen helpt bij het leren. In de edukinesiologie
(een methode om o.a. dyslexie te behandelen) ga je er
vanuit dat je hersenhelften en je lichaamshelften goed
moeten samenwerken om alle informatie te kunnen verwerken.
Een goede coördinatie is dus belangrijk. Dit kun
je stimuleren door bewegingsoefeningen.
Niet stil kunnen zitten kan betekenen, dat de circulatie
van allerlei lichaamsvloeistoffen niet optimaal is.
Die stoffen zijn onder andere nodig om alle hersenfuncties
goed te laten verlopen. Denk hierbij aan het bloed,
dat zorgt voor het vervoer van zuurstof en andere voedingsstoffen
en aan de hersenvloeistof die door het ruggemerg loopt.
Het begrip "drukke kinderen" komt hiermee
in een ander daglicht in te staan, al kan dit nog vele
andere oorzaken hebben. Ook de natuurlijke drang om
te lopen ijsberen om iets "uit te broeden",
is iets dat veel mensen herkennen.
Ook hier geldt: als je er anders naar kijkt, kun je
er anders mee omgaan.
Tijdstip
In het herfstnummer 2001 van Educare
(pag. 23) stond dat onderzoek van het Nijmeegse Instituut
voor Toegepaste Sociale Wetenschappen heeft uitgewezen
dat de concentratie van leerlingen het hoogst is om
16.00 uur. 's Middags na schooltijd dus.
Belangrijke leeractiviteiten worden meestal 's morgens
gepland, omdat gedacht wordt dat dan de concentratie
het hoogst is. Daarbij speelt waarschijnlijk ook de
gedachte van velen een rol: "Je mag pas leuke dingen
doen als je de vervelende klussen hebt geklaard."
Is dat omdat het "zo hoort"? Of hebben we
dat "van vroeger meegekregen"?
Terwijl iedere volwassene (en dus ook een leerkracht)
weet dat het juist heerlijk kan zijn eerst rustig een
kopje koffie te drinken met een krantje erbij en dat
je dan daarna als een speer aan het werk gaat, als vanzelf.
Voor kinderen kan het heerlijk zijn om eerst te mogen
spelen of om voorgelezen te worden met de hele groep,
voordat begonnen wordt met leertaken.
Je veilig voelen
Als je je prettig voelt, zal dit het leren bevorderen.
Dus eerst iets leuks doen of zorgen dat spanningen verdwenen
zijn, kan helpen om beter of gemakkelijker iets te leren
of om "werkjes te doen". En als de leerkracht
werkelijk (oog- en harts-) contact maakt met een kind,
zal hij zich "gezien en begrepen" voelen.
Dit kan er zeker toe bijdragen dat een kind zich veilig
voelt in de groep.
Hoe er in de groep wordt omgegaan met elkaar en met
conflicten lijkt tegenwoordig een hot item, maar helaas
wordt er nog lang niet op alle scholen iets mee gedaan
(zie het artikel hierover in het herfstnummer 2001 van
Educare,
pag. 10).
Prikkels
Sommige kinderen zijn snel afgeleid. Die vind je niet
alleen onder de dromerige of hele gevoelige kinderen,
maar ook onder de drukke kinderen. Sommige kinderen
hebben moeite om al die prikkels die ze van hun omgeving
krijgen, te verwerken. Ze pikken veel op van de emoties
van andere kinderen of zelfs van de juf of meester.
Het lukt ze niet altijd om goed gegrond, dus stevig
met beide benen op de aarde, in het leven te staan.
In mijn andere artikelen
en columns heb ik al het nodige
hierover geschreven.
Oefeningen om "sterk
te staan", het werken met visualisaties, het leren
omgaan met emoties en het door de omgeving accepteren
van de gevoeligheid van deze kinderen; het zijn allemaal
dingen die kunnen helpen. En de Bach
Bloesem Remedies hebben hun dienst allang bewezen.
Wat kun je verder nog doen?
Ouders kunnen natuurlijk ook het nodige doen om hun
kind te helpen zich beter te concentreren. Naast datgene
wat ik al aangegeven heb, is het logisch dat je niet
"alles" mag verwachten van je kind of van
"de school", terwijl je er zelf niets aan
doet. Als je je kind 's morgens voor schooltijd televisie
laat kijken, kan hij dan nog "fris" naar school?
Het kan allemaal ook teveel worden voor de hersenen
om te verwerken.
En eten en drinken, daaronder valt ook een volwaardig
ontbijt voor je naar school gaat. En wat verwacht je
van (het gedrag van) je kind als hij dagelijks (zakjes
en rolletjes) kleur- en suikerrijk snoep krijgt? Of
denkt men dat dit werkelijk geen invloed heeft op hoe
het kind zich voelt?
Actief
Het zijn natuurlijk optelsommen. Het is nooit het een
òf het ander. Meestal is het èn-èn.
Hiervoor zijn ook geen score- of checklijsten te maken.
Maar het kan wel helpen als zowel de ouders en het kind
als ook de leerkrachten bereid zijn zich actief op te
stellen ten aanzien van deze problematiek. Het helpt
ook niet om elkaar verwijten te maken of om te denken
dat ouders of leerkrachten hele andere dingen willen
voor het kind. Ze hebben natuurlijk allemaal het beste
voor met het kind.
|
